Muziek in concentratiekamp Theresienstadt

'Kulturwille ist Lebenswille - Het legaat van de componisten in kamp Theresienstadt'

Hoe was het mogelijk dat componisten zelfs onder de onmenselijke omstandigheden van het concentratiekamp erin slaagden vrolijke muziek en liederen te componeren, in te studeren en op te voeren? Misschien omdat artistieke expressie voor mensen een basisbehoefte is. In de dwanggemeenschap van kamp Theresienstadt was bijna de hele Joodse culturele elite bij elkaar. Geleerden van alle kennisgebieden, kunstenaars, theatermensen, schrijvers, met geweld uit hun normale leven gerukt, waren hier met massa's oude mensen in gezamenlijke ellende verenigd.

De gevangenen vegeteerden in een smal grensgebied tussen vernietiging door honger in combinatie met zware arbeid, en ternauwernood overleven. In schril contrast hiermee stond het buitengewoon veelzijdige scheppende werk van de gedetineerde kunstenaars.
Hier mocht zelfs worden opgevoerd wat binnen het nationaalsocialistische machtsgebied anders verboden was. Terwijl ze fysiek levensbedreigend onderdrukt werden door dwangarbeid, beleefden de gevangenen in Theresienstadt een culturele bevrijding van ongekende omvang. Onder deze tegenstrijdige omstandigheden was de dreiging van de dood nooit ver weg, in de vorm van altijd onverwachts komende transporten naar het oosten.

Cultuur bestond in Theresienstadt aanvankelijk alleen ondergronds, omdat elke culturele bezigheid in het begin nog illegaal en strafbaar was. Toen het kamp tot 'Joodse nederzetting' werd uitgeroepen, kwam bijna alles wat men 'cultuur' kon noemen in een half-legale grijze zone terecht, om dan in het begin van 1944 - voor propaganda-doeleinden - volledig te worden gelegaliseerd.

De lezing gaat in op de componisten Viktor Ullmann, Hans Krasa, Pavel Haas e.a., en op de cabaretteksten e.a. van Leo Strauss en Karel Svenk.

Deze lezing kan ook speciaal voor leerlingen van de bovenbouw van de middelbare school worden gegeven.




nl
uk
de
Ruth Frenk heeft onlangs een hoofdartkel gepubliceerd:

"FREIZEITGESTALTUNG  -  VOCAL MUSIC IN THERESIENSTADT,
1942 - 1944"

in het november/december nummer van de 'Journal of Singing', toonaangevende Amerikaanse tijdschrift van de National Association of Teachers of Singing (NATS). 

Klik hier om het volledige artikel (in het Engels) te lezen.